HANES Y TORCH

Roedd 1977 yn flwyddyn o foment fawr. Goleuodd Star Wars sgriniau sinema, ABBA oedd ar frig y siartiau, a’r Ford Cortina oedd yn rheoli ffyrdd Prydain. Yn Sir Benfro, roedd carreg filltir arall yn digwydd: agorodd Theatr Torch ei drysau am y tro cyntaf erioed.

Mae stori Theatr Torch yn dechrau yng nghanol y 1960au, pan benderfynodd Cyngor Sir Penfro greu canolfannau rhagoriaeth ar gyfer hamdden a'r celfyddydau. Roedd dewis Aberdaugleddau fel y safle yn feiddgar, ond gydag agor Pont Cleddau, roedd y theatr mewn lleoliad perffaith i groesawu cynulleidfaoedd o bob cwr o'r sir.

Wedi'i ddylunio gan y pensaer lleol Monty Minter, agorodd y Torch ei ddrysau ym mis Ebrill 1977 gydag awditoriwm 297 sedd a gostiodd £500,000. O'r dechrau’n deg, penderfynwyd na fyddai'r Torch yn Theatr dderbyn yn unig ond yn theatr gynhyrchu ei hun gyda'i chwmni ei hun, ac yn creu llwyfan ar gyfer ysgrifennu newydd, dramâu clasurol, comedi, a chynyrchiadau teithiol. O fewn ei phum mlynedd cyntaf, cynhyrchodd y Torch fwy na 40 o ddramâu ac enillodd enw da yn gyflym fel cartref theatr broffesiynol Sir Benfro.

“Un o gyfnodau mwyaf brawychus fy mywyd oedd agoriad y Torch! Yn ystod y cyfnod cyn y noson gyntaf, roeddwn i’n arfer gorwedd yn effro mewn ofn y byddem yn agor y sioe ac y byddai’r actorion ar y llwyfan, ond byddai’r awditoriwm yn wag. Ni ddigwyddodd fel ‘na ac mae’r gweddill yn hanes!” - Graham Watkins, Cyfarwyddwr artistig gwreiddiol.

Dros y degawdau, mae Theatr Torch wedi llwyfannu dros 150 o gynyrchiadau, yn cynnwys sioeau sydd wedi teithio'n rhyngwladol ac wedi perfformio yng Ngŵyl Caeredin i glod arobryn. Yn bwysicach fyth, mae Theatr Torch wedi swyno cynulleidfaoedd ers dros ddeugain mlynedd gyda phopeth o Bantomeimiau Nadolig i'r ffilmiau diweddaraf. Mae'r theatr wedi dod yn ganolfan fywiog i'r gymuned gyfan, ac yn cynnig rhywbeth i bawb: grwpiau theatr ieuenctid, dangosiadau hamddenol, darllediadau byw, sioeau llwyfan, perfformiadau teyrnged, a hyd yn oed digwyddiadau corfforaethol. Mae Theatr Torch wedi dod yn rhan hanfodol o olygfa'r Celfyddydau yng ngorllewin Cymru ac yn galon y gymuned.

Trawsnewidiodd ailddatblygiad mawr gwerth £5.4 miliwn yn 2007 y lleoliad yn ofod modern a chroesawgar fel y gwelwch heddiw - ynghyd â Phrif Dŷ â 300 sedd, Theatr Stiwdio â 102 sedd, sgriniau sinema gan gynnwys technoleg 3D, oriel, bar a chaffi. Gan gynnal dros 1,000 o ddigwyddiadau'r flwyddyn bellach, mae'r Torch yn parhau i ffynnu, ac yn diddanu a denu cynulleidfaoedd lleol ac ymwelwyr o bob cwr o Gymru a thu hwnt.

Yn erbyn yr ods ac er gwaethaf toriadau mewn cyllid i'r celfyddydau, mae'r Torch wedi goroesi lle nad yw llawer o leoliadau wedi gwneud hynny, diolch i angerdd ei dîm a theyrngarwch ei chynulleidfaoedd. Fel y dywedodd y cyn Gyfarwyddwr Artistig, Peter Doran, unwaith: “Rydyn ni wedi mynd o un argyfwng ariannu i'r llall, ond rydyn ni'n dal yma ac yn parhau i wneud yn dda - ac nid wyf yn gweld rheswm pam na ddylem ni fod yma am ddeugain mlynedd arall o leiaf.”

Wrth i Theatr Torch agosáu at ei phen-blwydd yn 50 oed yn 2027, mae'n cario gwaddol balch ymlaen wrth gofleidio syniadau newydd beiddgar a fydd yn llunio'r genhedlaeth nesaf o theatr yng Nghymru. Mae'r Cyfarwyddwr Artistig presennol Chelsey Gillard yn myfyrio:“ Adeiladwyd Theatr Torch gyda chefnogaeth y gymuned leol a busnesau… hanner canrif yn ddiweddarach, mae'r Torch yn parhau i ysbrydoli a chroesawu pawb. Mae'n lle lle gall eich dychymyg gael ei danio a gall y wreichionen honno dyfu'n rhywbeth anhygoel. Rwy'n falch o barhau â'r etifeddiaeth hon.”